Job crafting – jak odzyskać satysfakcję z pracy bez zmiany pracy?

Obecna praca coraz mniej Ci odpowiada, ale nie wiesz, czy rzeczywiście chcesz odejść? Sprawdź, czym jest job crafting i jak może pomóc Ci lepiej dopasować obecną pracę do siebie.

Coraz częściej wracasz z pracy z myślą: „chyba już nie chcę tak pracować”. Coś zaczyna Cię mocniej uwierać. Może zadania, których jest za dużo, albo brak możliwości rozwoju. A może relacje w pracy pozostawiają wiele do życzenia. Może przeszkadza Ci chaos, albo przeciążenie. Masz poczucie, że coraz rzadziej robisz rzeczy, które naprawdę lubisz albo w których wykorzystujesz swoje mocne strony.

Jednocześnie wcale nie masz pewności, czy chcesz odejść.

Bo są przecież w tej pracy rzeczy, które nadal cenisz. Lubisz ludzi, z którymi pracujesz. Cenisz sobie stabilność i dobre warunki finansowe. Część zadań też jest w porządku. Masz wypracowaną przez lata pozycję i poczucie bezpieczeństwa. Poza tym, wszędzie słyszysz, że zmiana pracy po 40 nie jest łatwa. 

Naturalne więc jest, że po takich rozważaniach pojawia się pytanie:

Czy naprawdę potrzebuję nowej pracy, czy może wystarczy zmienić coś w tej, którą już mam?

Właśnie tutaj może przydać się job crafting, który chcę Ci przybliżyć w tym artykule.

Zanim zaczniesz szukać nowej pracy, sprawdź, co dokładnie nie odpowiada Ci w tej obecnej

Zdanie „nie lubię już swojej pracy” może oznaczać bardzo różne rzeczy.

Możesz mieć dość obowiązków, których nie lubisz, a które pochłaniają większość czasu. Możesz być przeciążona albo przeciwnie – mieć za mało wyzwań. Może brakować Ci możliwości rozwoju, wpływu, wsparcia albo kontaktu z ludźmi.

Bywa też, że jesteśmy bardzo dobre w zadaniach, których wcale nie chcemy wykonywać coraz więcej. Ale skoro dobrze sobie z nimi radzimy, dostajemy kolejne. Po kilku latach okazuje się, że duża część pracy składa się właśnie z tego, co świetnie nam wychodzi, ale zupełnie nam nie służy.

Satysfakcja z pracy zależy od wielu elementów: treści pracy, warunków, relacji, możliwości rozwoju czy tego, w jakim stopniu praca odpowiada naszym potrzebom.

Dlatego przed podjęciem decyzji o odejściu warto dobrze przyjrzeć się, co konkretnie nam nie odpowiada. To może być cenna wskazówka przy projektowaniu swojej kariery. 

Czym właściwie jest job crafting?

Job crafting to oddolne, świadome kształtowanie własnej pracy.

Pracownik nie czeka na zmianę stanowiska, reorganizację czy decyzję przełożonego. Sam szuka takich zmian, które pozwolą lepiej dopasować pracę do własnych potrzeb, umiejętności, wartości i preferencji.

W klasycznej koncepcji Amy Wrzesniewski i Jane Dutton job crafting obejmuje trzy obszary:

Job crafting nie oznacza przebudowania całego stanowiska od podstaw. Często są to niewielkie zmiany w obrębie pracy, którą już wykonujesz. Może to być poproszenie o pomoc, delegowanie zadania, które utrudnia realizację ważniejszego celu, uproszczenie procesu. częstsze korzystanie ze swoich mocnych stron albo zmiana sposobu współpracy z daną osobą.

Zacznij od mapy swojej pracy

Na warsztatach z job craftingu nie zaczynam od pytania: „co chcesz zmienić?”. Najpierw warto zobaczyć, jak wygląda obecna praca.

Takie spojrzenie daje dużo więcej informacji niż ogólne poczucie: „mam dość”.

W interwencjach job crafting analiza pracy i osobistych zasobów jest jednym z pierwszych etapów procesu. Kolejny krok polega na sprawdzeniu, gdzie zadania łączą się z mocnymi stronami, wartościami i preferencjami pracownika.

Czego w Twojej pracy jest za dużo, a czego za mało?

Druga perspektywa pochodzi z modelu Wymagania – Zasoby Pracy.

Wymagania to te elementy pracy, które wymagają od nas wysiłku – fizycznego, poznawczego albo emocjonalnego. Przykładem może być duże obciążenie albo trudne emocjonalnie kontakty z innymi.

Zasoby natomiast pomagają osiągać cele, zmniejszają koszt wymagań i wspierają rozwój. Mogą nimi być autonomia, informacja zwrotna, wsparcie czy możliwość uczenia się.

Z tej perspektywy job crafting może oznaczać:

To ważne, bo nie zawsze rozwiązaniem jest mniej pracy.

Czasem rzeczywiście potrzebujesz zmniejszyć obciążenie, ale innym razem możesz potrzebować więcej wyzwań, rozwoju albo odpowiedzialności za coś, co naprawdę Cię interesuje.

Trzy miejsca, w których możesz projektować zmiany

Zadania

Sprawdź, które obowiązki zajmują za dużo czasu i które chciałabyś wykonywać inaczej.

Może coś da się usprawnić, przeorganizować albo ograniczyć. Może potrzebujesz nowego wyzwania. A może w którymś zadaniu zaczniesz częściej wykorzystywać mocną stronę, która dziś prawie nie ma szansy się pojawić.

Relacje

Praca to także ludzie. Od kogo możesz się czegoś nauczyć? Kogo możesz poprosić o feedback albo wsparcie? Z kim chciałabyś częściej współpracować?

Warto też sprawdzić, jak wygląda równowaga między tym, ile dajesz innym, a ile sama czerpiesz z relacji zawodowych.

Sposób patrzenia na swoją rolę

Czasem nie zmienia się samo zadanie, ale zmienia się sposób, w jaki je postrzegasz.

Tutaj pomaga pytanie: komu służy moja praca? Jaki ma wpływ na innych? Jak sama określam swoją rolę?

Nie każda praca musi być powołaniem. Poczucie sensu może jednak wpływać na to, jak jej doświadczamy, a job crafting może być jednym ze sposobów wzmacniania tego znaczenia.

Job crafting a satysfakcja z pracy

Badania pokazują, że job crafting wpływa na większe zaangażowanie, zadowolenie z pracy, dobrostan i lepsze dopasowanie danej osoby do pracy.

W badaniach nad job craftingiem opartym na modelu Wymagania – Zasoby zwiększanie zasobów wiąże się z większym zaangażowaniem i satysfakcją, a długotrwałe wysokie wymagania przy niskich zasobach są wskazywane jako przyczyna negatywnych konsekwencji zdrowotnych, w tym wypalenia zawodowego.

Są też badania pokazujące, że umiejętność job craftingu można rozwijać poprzez odpowiednio zaprojektowane interwencje i szkolenia.

Nie oznacza to jednak, że kilka zmian w zadaniach czy relacjach zabezpieczy Cię przed wypaleniem. Wypalenie ma wiele przyczyn. Część z nich leży po stronie organizacji, sposobu zarządzania i warunków pracy. Dlatego job crafting traktuję jako jedno z narzędzi, a nie odpowiedź na każdy problem zawodowy.

Gdzie kończy się Twój wpływ?

To jedno z najważniejszych pytań w całym procesie. Nie wszystko możesz zmienić. Zakres możliwego craftowania zależy od stanowiska, organizacji, przełożonego, zasad pracy i tego, ile masz autonomii.

Jeśli problemem jest mobbing, przemoc, skrajne przeciążenie, długotrwały brak wsparcia albo sposób zarządzania, który odbiera Ci wpływ i poczucie bezpieczeństwa, odpowiedzialność za rozwiązanie sytuacji nie może spoczywać wyłącznie na Tobie.

Podobnie przy zaawansowanym wypaleniu czy poważnym kryzysie psychicznym. Wtedy potrzebne są inne formy pomocy i być może większa zmiana.

Job crafting może natomiast pomóc zobaczyć, gdzie kończy się Twój wpływ. I to też jest cenna informacja.

A jeśli po tej analizie nadal chcesz odejść?

To możliwe. Możesz dojść do wniosku, że najważniejszych elementów obecnej pracy nie da się zmienić albo że dostępna przestrzeń do zmian jest dla Ciebie niewystarczająca.

Wtedy decyzja o zmianie pracy będzie bardziej świadoma. Wiesz już, co najbardziej Ci przeszkadza. Wiesz, czego potrzebujesz więcej. Widzisz, jakie warunki, zadania i relacje Ci służą.

Łatwiej wtedy szukać kolejnego miejsca nie tylko według nazwy stanowiska czy wynagrodzenia, ale także według tego, jak chcesz pracować.

Korzyści job craftingu

Lubię tę metodę za jej praktyczność. Nie wymaga od razu wielkich decyzji.

Najpierw oglądasz swoją pracę z bliska. Sprawdzasz zadania, zasoby, przeszkody, relacje i zakres swojego wpływu.

Potem wybierasz kilka zmian, które są możliwe do sprawdzenia w praktyce. Dopiero rzeczywistość pokazuje, co da się wdrożyć i jak Ci ta zmiana służy.

Znam wiele przypadków, kiedy niewielka zmiana poprawiła czyjąś zawodową codzienność.

Są też takie sytuacje, kiedy na koniec pojawia się wniosek, że jednak konieczna jest zmiana pracy.

Obie odpowiedzi są wartościowe.

Jeśli więc od jakiegoś czasu czujesz, że Twoja praca coraz mniej do Ciebie pasuje, zacznij od pytania: Co dokładnie chcę zmienić?

Dopiero potem zastanów się, czy do tej zmiany potrzebujesz nowego pracodawcy.

Bibliografia

Wrzesniewski, A., Dutton, J. E. (2001). Crafting a Job: Revisioning Employees as Active Crafters of Their Work. Academy of Management Review, 26(2), 179–201.

Tims, M., Bakker, A. B. (2010). Job crafting: Towards a new model of individual job redesign. SA Journal of Industrial Psychology, 36(2).

Tims, M., Bakker, A. B., Derks, D. (2013). The impact of job crafting on job demands, job resources, and well-being. Journal of Occupational Health Psychology, 18(2), 230–240.

Łądka-Barańska, A., Puchalska-Kamińska, M., Gałęzowska-Szomborg, E. (2019). Job Crafting. Jak samodzielne kształtowanie zmian w sposobie pracy zwiększa dobrostan i efektywność pracowników? Coaching Review, 1/2018.

Gruszczyńska, A., Jaśkiewicz-Kłosowska, A. Postaw na pracę. Job Crafting dla Pracodawcy.